Bibliotheek

Waarom wil ik altijd iets anders zijn dan ik ben

De ene dag maak je een ondernemersplan, de volgende week schrijf je aan een boek en kort daarna droom je van een rustig leven met een moestuin. Tijdens een gesprek over iemands carrière denk je plotseling dat jij die weg had moeten kiezen. Het gevoel dat anderen het beter hebben is bekend, maar dat stopt het verlangen niet.

De Japanse steenhouwer

In hoofdstuk XI van Max Havelaar (1860) vertelt Havelaar zijn gasten een parabel die hij ooit bedacht voor een meisje genaamd Oepi.

Het verhaal gaat over een man die stenen uit een rots hakt. Het werk is zwaar en het loon is laag:

„en tevreden was hy niet.”

— Multatuli, Max Havelaar, hoofdstuk XI

Een engel vervult zijn wens en maakt hem rijk. Wanneer hij de koning ziet onder een gouden pajong, wil hij koning worden. Als koning verlangt hij ernaar om de zon te zijn, daarna de wolk en uiteindelijk de rots. Dan verschijnt er een man die met een houweel stenen uit de rots hakt. De rots wil die man zijn en de cirkel is rond:

„en hy arbeidde zeer zwaar voor weinig loons, en hy was tevreden.”

— Multatuli, Max Havelaar, hoofdstuk XI

De gangbare interpretatie van dit verhaal is dat men tevreden moet zijn met wat men heeft, maar Havelaar vertelt dit verhaal op een dag dat hij zelf in een slecht humeur is.

De ontevreden verteller

Zijn voorstel voor een haven werd afgewezen. Hij spreekt over zijn „gekrenkte eerzucht” en zijn „gekrenkte ydelheid”. Juist daarom komt hij op dit verhaal:

„want ontevredenheid is een ziekte”

— Multatuli, Max Havelaar, hoofdstuk XI

Hij geeft toe dat het verhaal niet zozeer voor het kind was:

„mezelf wysmakende dat ik het deed uit welwillendheid voor dat kind”

— Multatuli, Max Havelaar, hoofdstuk XI

Havelaar is in feite de steenhouwer uit zijn eigen parabel. Hij formuleert de moraal prachtig en neemt haar in als medicijn, maar het verlangen naar die haven blijft bestaan.

Inzicht en verlangen

Het besef dat je in cirkels draait, neemt het verlangen niet weg. Weten hoe het werkt is iets anders dan het willen.

Existentiële psychotherapie richt zich daarom minder op het stoppen van het willen en meer op de vraag wat het verlangen telkens zoekt. De steenhouwer streeft naar wat boven hem staat en Havelaar zoekt erkenning. Irvin Yalom stelt dat een keuze voor het ene altijd een afzien van het andere inhoudt. Wie voortdurend iets anders wil zijn, hoeft nergens echt van af te zien.

In therapie worden verschillende wensen naast elkaar gelegd om de overeenkomsten te vinden. Wat verbindt de ondernemer van vorig jaar met de schrijver van deze maand? Vaak is het dezelfde behoefte.

Wie wil ik vandaag worden, en wie wilde ik eergisteren zijn?

Epimelea is een app voor therapie die steunt op de existentiële school. Het gesprek loopt door van de ene sessie naar de volgende. Het archief wordt op het toestel versleuteld en is van wie het schreef.

Over de app: een AI-psycholoog voor langdurige therapie

Deze pagina gaat over een school binnen de psychotherapie. Ze is geen medisch advies en geen hulp in noodgevallen. Bent u nu in gevaar, bel dan 112. In Nederland is 113 Zelfmoordpreventie dag en nacht bereikbaar via 113 en via de chat op 113.nl. In Vlaanderen is de Zelfmoordlijn dag en nacht bereikbaar via 1813. In andere landen vindt u een hulplijn op findahelpline.com.