Bibliotheek

Waarom vind ik alles wat niet nuttig is tijdverspilling?

Een vriendin leest op een verjaardag een gedicht voor dat ze zelf schreef. Iedereen is stil. Jij denkt aan de tijd: twintig minuten, en waarvoor eigenlijk? Thuis ligt een gitaar die je drie jaar niet hebt aangeraakt. Wie vraagt waarom, krijgt een antwoord dat klopt: het levert niets op.

Een makelaar aan de Lauriergracht

Multatuli laat Max Havelaar beginnen met Batavus Droogstoppel, die in het eerste hoofdstuk eerst zijn beroep en daarna zijn adres noemt. Vervolgens legt hij uit waarom hij verzen niet afkeurt.

„Ik heb niets tegen verzen op-zichzelf.”

— Multatuli, Max Havelaar, of De koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy, hoofdstuk I, 1860

Hij wil alleen dat ze waar zijn. Als het kwart voor drie is, mag de dichter niet „vier uur” schrijven omdat dat rijmt op „guur”. Dus moet óf het weer veranderen, óf de tijd, en een van beide is gelogen. Het toneel is nog erger: hij telt de steken van een meisje dat op het podium breit, en komt op een paar kousen per jaar.

De boekhouding van het rijm

Droogstoppel is niet dom. Zijn redenering sluit. Juist daardoor is ze zo handig. Wie alles langs de lat van nut en feit legt, hoeft nooit te luisteren naar wat er niet in past. Een rijm wordt een rekenfout. Een liefdesverklaring in verzen wordt overbodig: hij trouwde zonder, en zijn huishouden loopt even goed.

Hij noemt het dichten zelfs een ambacht, „minder moeielyk dan ivoordraaien”. Dat is geen minachting. Het is een prijs. Zodra iets een prijs heeft, kan het naast andere dingen gelegd worden, en verliest het altijd van de koffie.

Wat de maatstaf buiten de deur houdt

Een maatstaf van nut voelt als nuchterheid. Soms doet hij iets anders. Hij beslist van tevoren wat je zult horen. Het gedicht van de vriendin gaat dan niet over haar, maar over de twintig minuten. Bij de gitaar telt alleen nog wat ze had moeten opbrengen.

Droogstoppel zegt het zelf: het publiek in de schouwburg wordt zo gewend aan leugens „dat het ze mooi vindt”. Mooi vinden is voor hem een symptoom. Misschien is dat ook de reden dat hij zo nauwkeurig telt. Wat mooi is, kan je overvallen. Wat geteld is, blijft op zijn plaats.

Hij vertelt niet wat hij zelf ooit mooi vond. Die post ontbreekt in zijn boekhouding.

Wat ik niet kon verantwoorden

Waarmee ben ik gestopt omdat ik niet kon uitleggen waarvoor het nodig was?

Epimelea is een app voor therapie die steunt op de existentiële school. Het gesprek loopt door van de ene sessie naar de volgende. Het archief wordt op het toestel versleuteld en is van wie het schreef.

Over de app: een AI-psycholoog voor langdurige therapie

Deze pagina gaat over een school binnen de psychotherapie. Ze is geen medisch advies en geen hulp in noodgevallen. Bent u nu in gevaar, bel dan 112. In Nederland is 113 Zelfmoordpreventie dag en nacht bereikbaar via 113 en via de chat op 113.nl. In Vlaanderen is de Zelfmoordlijn dag en nacht bereikbaar via 1813. In andere landen vindt u een hulplijn op findahelpline.com.