Bibliotheek

Het verschil tussen sparen en vasthouden

Je staat in de winkel met een jas over je arm. Je hebt hem nodig, het geld staat op je rekening en niemand zou er iets van zeggen. Toch hang je hem terug. Thuis bestel je zonder aarzelen een cadeau voor je zus dat twee keer zo duur is. Voor een ander lukt het, voor jezelf niet.

Een paar centen meer

In De gierigaard (1852) van Hendrik Conscience klooft de jonge boer Bart repen voor de stad. Dit jaar krijgt hij per bussel een paar centen meer dan vroeger. Zijn moeder weet het niet. Bart heeft al bedacht wat hij met dat geld doet: haar halsdoek is versleten en hij schaamt zich als hij haar er zo mee naar de kerk ziet gaan. Morgen is het haar naamdag.

Tegen zijn zus Wanna zegt hij:

‘want ik ben zoo blij, alsof ik meer geld had dan Cecilia's oom.’

— Hendrik Conscience, De gierigaard, hoofdstuk II

Bart heeft weinig, en toch weet hij precies waar die paar centen naartoe moeten. Hij ziet er meteen een halsdoek in.

Geld dat blijft liggen

Cecilia's oom is Jan-Oom. Hij woont in een oud huis en iedereen denkt dat hij arm is. Een weduwe weet beter. Haar man heeft in het geheim voor hem gemetseld:

‘Neen, neen, juffrouw, hij heeft veel, veel liggend geld.’

— Hendrik Conscience, De gierigaard, hoofdstuk II

Het woord is precies gekozen: liggend. Het geld doet niets. Het koopt geen halsdoek en geen warm eten, het ligt. Iemand anders vat de oom samen:

‘Jan-Oom is gierig; zijn geld is zijne ziel.’

— Hendrik Conscience, De gierigaard, hoofdstuk III

Wie in geld alleen geld ziet, kan het niet laten gaan. Elke munt die je uitgeeft, voelt dan als een stuk van jezelf.

Wie mag wat

Conscience zet twee mensen naast elkaar. De ene heeft bijna niets en ziet in elke cent iets voor iemand anders; de andere heeft een kist vol en ziet in elke munt alleen de munt. Wie niet voor zichzelf kan uitgeven, lijkt op geen van beiden. Het geld is er wel, het gaat soms ook makkelijk naar anderen. Alleen de stap naar jezelf blijft hangen.

In de existentiële psychotherapie wordt zo’n blokkade zelden als rekensom gezien. Vaak zit er een vraag onder die nooit hardop is gesteld: waar heb ik eigenlijk recht op? Dat antwoord heeft iemand ooit gegeven. Een ouder die elke uitgave besprak, een gezin waarin voor jezelf kopen als verwend gold, een tijd waarin er echt niets was. Het oude antwoord blijft gelden, ook als het saldo allang anders is.

‘Ik kan het niet uitgeven’ betekent dan eerder: ‘ik weet niet of ik dit mag’. In therapie kijk je naar die regel zelf. Wanneer is hij ontstaan, en van wie kwam hij?

Waaraan mag ik van mezelf geld uitgeven, en wie heeft dat voor mij besloten?

Epimelea is een app voor therapie die steunt op de existentiële school. Het gesprek loopt door van de ene sessie naar de volgende. Het archief wordt op het toestel versleuteld en is van wie het schreef.

Over de app: een AI-psycholoog voor langdurige therapie

Deze pagina gaat over een school binnen de psychotherapie. Ze is geen medisch advies en geen hulp in noodgevallen. Bent u nu in gevaar, bel dan 112. In Nederland is 113 Zelfmoordpreventie dag en nacht bereikbaar via 113 en via de chat op 113.nl. In Vlaanderen is de Zelfmoordlijn dag en nacht bereikbaar via 1813. In andere landen vindt u een hulplijn op findahelpline.com.