Waarom voel ik me tussen mensen met geld nog altijd een arbeiderskind?
Je vrienden zijn advocaat, chirurg of notaris. Je kent ze al twee decennia. Jij verdient ook goed. Niemand aan de tafel kijkt je vreemd aan. Toch is er ergens een stille jongen uit een klein huis aanwezig die meekijkt. Je schaamt je niet voor hem. Je weet gewoon dat hij er is, elke keer opnieuw.
Achter lage gordijnen
Jan Ligthart groeide op in de Amsterdamse Jordaan. In zijn Jeugdherinneringen beschrijft hij hoe zijn verarmde gezin, met vijf drukke jongens, naar de Nieuwe Leliestraat verhuisde, een nette straat midden in dezelfde buurt waar keurige mensen een klein salaris verdienden. Op de Eglantiersgracht zaten buren op de stoep. Op de Nieuwe Leliestraat groette men elkaar beleefd, en verder kwam het niet. Iedereen hield zijn stand op, achter lage gordijnen en gesloten deuren.
De jongen merkte het meteen:
«Is het niet eigenaardig, dat ik heel goed een zekere minderwaardigheid voelde tegenover de omgeving?»
— Jan Ligthart, «In een nette buurt», Jeugdherinneringen, Groningen, J. B. Wolters, 1914 [1913], blz. 230 (Wikisource)
Een kring om zichzelf
Hij wilde graag vriendjes, maar drong zich niet op. Daarvoor was hij te trots. Dan speelde hij liever alleen, in de kamer bij zijn moeder. Door het standsverschil trok hij, schrijft Ligthart, een kring waarbinnen hij rustig met zijn armoede kon leven.
Die kring trok hij zelf. Daarbinnen hoefde hij niets op te houden. De buren achter hun gordijnen hadden zo’n plek niet.
Bevriend met mensen van stand
Later raakte Ligthart hartelijk en vertrouwelijk bevriend met mensen van stand, rijkdom en positie. En toch:
«Maar immer voelde ik: „Je bent toch maar een burgerjongen.”»
— Jan Ligthart, «In een nette buurt», Jeugdherinneringen, blz. 231
Hier verwacht je een klacht. Die komt niet. Vernederend of pijnlijk vond Ligthart het niet. Hij voelde zich nog altijd het meest thuis bij de eenvoudige benedenburen in de kelder, en grootheid trok hem niet. De armoede was voorbij en de vriendschappen waren echt, maar het gevoel bleef. Hij liet het zo.
Dezelfde kring aan een andere tafel
Misschien is dat stille meekijken aan tafel ook zo’n kring, waarbinnen je je stand niet op hoeft te houden. De mensen van wie je houdt staan er buiten.
Waar trek ik die kring zelf, en wat geeft hij mij?
Epimelea is een app voor therapie die steunt op de existentiële school. Het gesprek loopt door van de ene sessie naar de volgende. Het archief wordt op het toestel versleuteld en is van wie het schreef.
Over de app: een AI-psycholoog voor langdurige therapie
Deze pagina gaat over een school binnen de psychotherapie. Ze is geen medisch advies en geen hulp in noodgevallen. Bent u nu in gevaar, bel dan 112. In Nederland is 113 Zelfmoordpreventie dag en nacht bereikbaar via 113 en via de chat op 113.nl. In Vlaanderen is de Zelfmoordlijn dag en nacht bereikbaar via 1813. In andere landen vindt u een hulplijn op findahelpline.com.