Epimelea

Bibliotheek

Waarom voelt mijn cadeau altijd minder dan dat van mijn broer of zus?

Je moeder wordt zeventig. Je broer heeft een gedicht geschreven dat hij straks bij de taart voorleest, en jij hebt een bos bloemen gekocht, mooie, bij de goede bloemist. In de auto oefen je wat je zegt. Dat je niet zo goed met woorden bent. Dat het om het gebaar gaat. Je moeder heeft nog niets gezegd. Ze weet niet eens wat er in het papier zit.

Twaalf regels uit 1779

In 1779 publiceerde Hieronymus van Alphen een bundel korte gedichten voor kinderen. Daarin staat «Het geschenk», twaalf regels lang. Een meisje, Coosjen, geeft haar moeder op haar verjaardag een roosje. Ze heeft die ochtend al gezongen en gesprongen, zo verlangde ze naar deze dag.

Dan slaat het gedicht om:

«Maar kan ik geen rijmpjes digten, / Moet ik zwigten / Voor mijn broêr in poëzij.»

— Hieronymus van Alphen, «Het geschenk», Kleine gedigten voor kinderen, Utrecht, wed. Jan van Terveen en zoon, 1779, blz. 16 (Wikisource)

De vreugde van de eerste strofe is echt. Ze heeft gezongen, ze heeft gesprongen. Pas met dat «maar» komt de broer de kamer in.

Een maatstaf die niemand oplegt

Over de broer zegt het gedicht bijna niets. Zijn verzen staan er niet in, en of ze goed zijn, blijft open; hij is er alleen als maatstaf waartegen een roosje wordt afgewogen.

De moeder zwijgt. Het hele gedicht is de stem van Coosjen. Niemand heeft de bloem naast de verzen gelegd, behalve zijzelf. Toch eindigt ze met een regel die klinkt als een antwoord op een verwijt: «’k Heb u tog zo lief als hij.»

Van Alphen preekt hier niet. Hij luistert. Zo praat een kind dat iets wilde geven en onderweg is gaan wegen. Wie ooit met een cadeau in de hand op een drempel stond, herkent de toon.

Wat zwaarder weegt dan een roos

Een roos is licht. Je geeft hem met één hand. De zin die Coosjen erbij zegt, is zwaarder. Die zin legt uit en verdedigt. En hij haalt de broer erbij, op een moment dat van haar en haar moeder was.

Het roosje vraagt niets. De uitleg erbij vraagt de moeder te bevestigen dat het genoeg is. Zo wordt een geschenk een verzoek om een oordeel waar niemand om had gevraagd.

Opvallend is ook wat Coosjen niet meetelt. Zingen en springen telt voor haar niet als geschenk. Alleen wat de broer kan, rijmen, noemt ze bij naam. Haar eigen ochtend vol verlangen staat in de eerste strofe en is in de tweede vergeten.

Bij de taart

Straks leest je broer zijn gedicht voor. Er wordt gelachen en geklapt, je moeder veegt misschien even langs haar ogen. Jij geeft je bloemen, en je hoort jezelf al zeggen dat je niet zo goed met woorden bent. Je moeder pakt ze aan en zoekt een vaas.

Met wie meet ik me als ik iets geef, en wie heeft die wedstrijd uitgeschreven?


Epimelea is een app voor therapie die steunt op de existentiële school. Het gesprek loopt door van de ene sessie naar de volgende. Het archief wordt op het toestel versleuteld en is van wie het schreef.

Over de app: een AI-psycholoog voor langdurige therapie


Deze pagina gaat over een school binnen de psychotherapie. Ze is geen medisch advies en geen hulp in noodgevallen. Bent u nu in gevaar, bel dan 112. In Nederland is 113 Zelfmoordpreventie dag en nacht bereikbaar via 113 en via de chat op 113.nl. In Vlaanderen is de Zelfmoordlijn dag en nacht bereikbaar via 1813. In andere landen vindt u een hulplijn op findahelpline.com.

Begin nu in uw browser Ontdek het op Google Play Download in de App Store

Nederlands