Biblioteka

Dlaczego powielam czyjeś wybory

Koleżanka zaczęła biegać, więc kupujesz te same buty; znajomy rzucił etat i założył firmę, więc ty liczysz oszczędności. Zostaje zmęczenie i poczucie, że to nie działa. U nich działało. Robisz przecież to samo.

Pod stołem

Aleksander Fredro napisał o tym wierszyk, który w szkole czyta się jako żart. Małpa lubi naśladować ludzi, bo wtedy wszyscy się śmieją:

«Rada małpa, że się śmieli, / Kiedy mogła udać człeka»

— Aleksander Fredro, „Małpa w kąpieli”, Bajki, Wydawnictwo Feliksa Owczarka, Łódź 1947

Pewnego dnia widzi panią w kąpieli. Chowa się pod stołem i czeka, aż pani wyjdzie. Potem bierze czepek, prześcieradło i lusterko. Te trzy rzeczy mówią więcej niż morał. Małpa nie zapamiętała, jak działa wanna. Zapamiętała, jak pani w niej wyglądała.

Kurki w lewo, kurki w prawo

Przez chwilę wszystko idzie świetnie. Woda leci, jest ciepło, małpa robi fikołki. Potem robi się gorąco. Nie wie, który kurek za co odpowiada, bo tego nie było widać spod stołu. Sięga więc po jedyny pomysł, jaki ma:

«Skąd ukrop ciecze, / Tam palec wsadzi.»

— Aleksander Fredro, „Małpa w kąpieli”, Bajki, Wydawnictwo Feliksa Owczarka, Łódź 1947

Pani pewnie nigdy nie wkładała palca pod ukrop. Gorącą wodę zakręca się kurkiem, a zimną dolewa. To wiedza, której nie da się podejrzeć. Leży w rękach, w nawyku, w latach kąpieli. Z zewnątrz widać tylko spokój kobiety w wannie.

Co widać z boku

Kiedy patrzymy na cudze życie, dostajemy właśnie ten widok. Widzimy buty i medal z półmaratonu. Nie widzimy, że ktoś biega od dwudziestu lat i umie odpuścić w gorszy dzień. Widzimy nową firmę. Nie widzimy poduszki finansowej, wspólnika ani tego, ile razy ten człowiek już się mylił. Kopiujemy kostium, a mechanizm zostaje w ukryciu.

Zostaje jeszcze pierwszy wers. Małpa naśladuje, bo ludzie się śmieją. Ich reakcja jest dla niej nagrodą. Tak samo bywa z nami. Czasem nie chodzi o bieganie ani o firmę, tylko o to, jak zareagują inni, gdy powiemy, że też to robimy. Wtedy nawet udana kopia niewiele daje, bo od początku chodziło o coś innego.

Popieczone palce

Fredro kończy bez litości i bez kazania. Małpa ucieka przez okno, a wrzątek goni ją aż do progu.

«Że tylko palce popiekła, / Nader szczęśliwa. — / Tak to zwykle małpom bywa.»

— Aleksander Fredro, „Małpa w kąpieli”, Bajki, Wydawnictwo Feliksa Owczarka, Łódź 1947

Ta szczęśliwa ucieczka jest najciekawsza. Małpa nie dowiedziała się niczego o kurkach. Następnym razem znów będzie wiedziała tylko, jak wygląda pani w czepku, bo samo oparzenie niczego nie uczy, dopóki nie zapytamy, co właściwie podejrzeliśmy.

Kiedy następnym razem zechcę zrobić to, co ktoś obok, mogę zadać sobie jedno pytanie. Co ja na tym obrazku widzę: samą rzecz czy to, jak ten człowiek przy niej wygląda?

Epimelea to aplikacja oparta na szkole egzystencjalnej. Rozmowa ciągnie się od spotkania do spotkania. Archiwum jest szyfrowane na urządzeniu i należy do tego, kto je napisał.

O aplikacji: psycholog AI do długiej terapii

Ta strona opisuje jedną ze szkół psychoterapii. Nie jest poradą medyczną ani pomocą w nagłych wypadkach. Jeśli jesteś teraz w niebezpieczeństwie, dzwoń pod numer alarmowy 112. W Polsce całą dobę działa telefon wsparcia w kryzysie emocjonalnym 116 123. W innych krajach linię wsparcia znajdziesz na findahelpline.com.