Logotherapie en de wil tot zin
Viktor Frankl was neuroloog en psychiater in Wenen. In het Nederlands kennen de meeste lezers hem van De zin van het bestaan. Een inleiding tot de logotherapie, vertaald door Liesbeth Swildens en uitgegeven bij Ad. Donker. Het boek heeft twee delen. Het eerste gaat over de kampen. In het tweede zet Frankl beknopt zijn logotherapie uiteen.
Logotherapie heet ook wel de derde Weense school, na Freud en Adler. Freud zag de mens gedreven door de wil tot lust, Adler door de wil tot macht. Frankl stelt er een derde voorop, de wil tot zin. Wat een mens volgens hem in de eerste plaats beweegt, is iets om voor te leven.
Twijfel aan zin is geen ziekte
Wie niet meer weet waarvoor hij leeft, noemt Frankl existentieel gefrustreerd. Hij ziet daarin geen stoornis. De vraag naar zin hoort bij de mens.
Blijft elk antwoord uit, dan spreekt Frankl van een existentieel vacuüm. Dat uit zich vaak in verveling. Hij ziet het als een kenmerk van zijn eeuw. Het instinct zegt de mens niet wat hij moet doen, en de traditie zegt het hem niet meer.
Een leven zonder spanning is voor Frankl geen doel. Wat een mens nodig heeft, is iets wat de moeite van het nastreven waard is.
Drie wegen
Zin vindt iemand volgens Frankl niet door in zichzelf te kijken. Hij noemt drie wegen. De eerste is een werk dat iemand maakt of een daad die hij verricht. De tweede is iets wat hij ervaart, of een mens die hij liefheeft. De derde is de houding die hij aanneemt tegenover lijden dat niet weg te nemen is.
Die derde weg kent men het best. Hij wordt ook het vaakst verkeerd gelezen. Frankl zegt niet dat lijden nodig is om zin te vinden. Wie lijden draagt dat te vermijden is, noemt hij eerder masochistisch dan heldhaftig. Wat te veranderen valt, moet veranderd worden. Pas waar niets meer te veranderen valt, blijft de houding over.
Zin is geen troost
In het tweede deel vertelt Frankl over een oudere arts. De man kwam de dood van zijn vrouw niet te boven. Frankl vroeg hem wat er gebeurd zou zijn als hij eerst was gestorven. Dan had zij dit verdriet moeten dragen, zei de arts. Frankl antwoordde dat hij haar dat had bespaard. De prijs was dat hij nu zelf achterbleef en rouwde.
Het ligt voor de hand dit troost te noemen. Frankl doet dat niet. Therapie in strikte zin noemt hij het evenmin, want het verdriet was geen ziekte. De vrouw kwam er niet door terug. Wel veranderde de houding waarmee de man zijn verdriet droeg.
Troost wil de pijn kleiner maken. Zin laat de pijn staan en vraagt wat iemand ermee doet. Troost krijgt iemand van een ander. Een houding kan niemand voor een ander aannemen.
Zin wordt niet voorgeschreven
Daarom heeft logotherapie geen algemene levenszin te bieden. Zin is volgens Frankl altijd de zin van een bepaald mens in een bepaalde situatie. Een zin die de therapeut aanreikt, blijft van de therapeut. Hij houdt geen stand zodra het zwaar wordt.
Bij Frankl stelt het leven de vragen, en de mens geeft antwoord. Het werk bestaat erin het blikveld te verruimen, tot zichtbaar wordt waarvoor iemand leeft. Soms wordt er niets zichtbaar. Ook dat is een bevinding.
Als een gedachte een verlies draaglijker maakt, heeft u dan iets gevonden of iets gekregen?
Epimelea is een app voor therapie die steunt op de existentiële school. Het gesprek loopt door van de ene sessie naar de volgende. Het archief wordt op het toestel versleuteld en is van wie het schreef.
Over de app: een AI-psycholoog voor langdurige therapie
Deze pagina gaat over een school binnen de psychotherapie. Ze is geen medisch advies en geen hulp in noodgevallen. Bent u nu in gevaar, bel dan 112. In Nederland is 113 Zelfmoordpreventie dag en nacht bereikbaar via 113 en via de chat op 113.nl. In Vlaanderen is de Zelfmoordlijn dag en nacht bereikbaar via 1813. In andere landen vindt u een hulplijn op findahelpline.com.